Μια εκδρομή στα Λεύκαρα είναι πάντα καλή ιδέα.

Έτσι η ομάδα του Activecy αποφάσισε να ξεφύγει για μια μέρα από τη βουή της πόλης και να αναπνεύσει τον καθαρό αέρα των Λευκάρων να γνωρίσει τα περίφημα λευκαρίτικα κεντήματα, να γευτεί τα εύγεστα λουκούμια και να περπατήσει στα πανέμορφα στενά σοκάκια που κρύβουν μια ιστορία αιώνων.

Τα Λεύκαρα βρίσκονται στην επαρχία Λάρνακας κι είναι χωρισμένα στα Πάνω Λεύκαρα και στα Κάτω Λεύκαρα. Το χωριό είναι χτισμένο στους πρόποδες της νοτιοανατολικής πλευράς της οροσειράς του Τροόδους, 650 μέτρα πάνω από την επιφάνεια της θάλασσας και σε απόσταση 43 χλμ. από την Λάρνακα.

Εκεί μας περίμενε ο Γιώργος Μιλτιάδους, ο οποίος μας ενημέρωσε για τη μεγάλη δύναμη των Λευκάρων, τα λευκαρίτικα κεντήματα, για την ιστορία με τον Leonardo Da Vinci και τους χιλιάδες Λευκαρίτες που βρίσκονται στο εξωτερικό και αποτελούν τους καλύτερους πρεσβευτές του Δήμου σε ολόκληρο τον κόσμο.

Τα Λεύκαρα πήραν το όνομα τους από τις λέξεις Λευκά Όρη. Τα βουνά της περιοχής ονομάζονταν έτσι εξαιτίας του λευκού πετρώματος που υπάρχει στην συγκεκριμένη περιοχή. Τα Λεύκαρα λοιπόν είχαν γίνει το πρώτο χωριό που μετατράπηκε σε Δήμο μετά τις μεγάλες πόλεις του νησιού, πίσω στο μακρινό 1883. Τότε το χωριό αριθμούσε 5000 κατοίκους, απόρροια της μεγάλης ανάπτυξης που γνώριζε από το εμπόριο με τα λευκαρίτικα κεντήματα, την αργυροχοϊα και τις άλλες ασχολίες των κατοίκων.

Όπως μας ανέφερε ο κ. Μιλτιάδους, μπορεί ο πληθυσμός του Δήμου να ακολούθησε φθίνουσα πορεία τα τελευταία χρόνια με αποτέλεσμα να συρρικνωθεί αρκετά, ωστόσο σε ολόκληρο τον κόσμο υπάρχουν περί τους 10.000 Λευκαρίτες, οι οποίοι είναι και οι καλύτεροι πρεσβευτές του Δήμου. Περίπου 3.000 στις ΗΠΑ, 2.500 στην Αγγλία, 500 στη Σουηδία και πολλοί άλλοι σε διάφορα μέρη του κόσμου που φθάνουν μέχρι τη Βραζιλία και την Αργεντινή.

Η παράδοση των λευκαρίτικων

Η παράδοση των κεντημάτων στα Λεύκαρα πηγαίνει αιώνες πίσω. Όπως μας εξιστορεί ο κ. Μιλτιάδους, το λευκαρίτικο κέντημα είναι η εξέλιξη ενός παλαιότερου τύπου, που λεγόταν «ασπροπλούμι».

Η τέχνη της δαντέλας ασκείται στο χωριό από την εποχή των Ενετών. Σύμφωνα με την τοπική παράδοση, η ιστορία των κεντημάτων ξεκινά κατά τα έτη 1191-1571, όπου διδάκτηκαν στις γυναίκες των Λευκάρων από κάποιες ευγενείς κυρίες που προέρχονταν από τη δύση και συγκεκριμένα από Βενετσιάνες αρχόντισσες.

Χαρακτηριστικό των Λευκαρίτικων κεντημάτων είναι τα γεωμετρικά μοτίβα και οι χρωματισμοί του άσπρου του μπεζ και του καφέ.

Το 2009, το λευκαρίτικο χειροποίητο κέντημα εντάχτηκε στη λίστα της UNESCO Intangible Cultural Heritage Lists (Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς).

Η κάθοδος του Leonardo Da Vinci

Σύμφωνα με την παράδοση, το 1481, ο Leonardo Da Vinci, επισκέφθηκε τα Λεύκαρα και πήρε ένα από τα κεντήματα στον καθεδρικό ναό του Μιλάνου για να διακοσμήσει την Αγία Τράπεζα.
Παρόμοιο κέντημα δόθηκε στον Καθεδρικό Ναό στις 19 Οκτώβρη 1986, όταν ο καθεδρικός ναός γιόρταζε τα 600 χρόνια της ύπαρξης του.

Όπως μας εξιστορεί ο κ. Μιλτιάδους, για πολλά χρόνια η ιστορία με το κέντημα που μετέφερε ο Leonardo Da Vinci στον καθεδρικό ναό του Μιλάνου ήταν στα όρια του θρύλου. Ωστόσο, μετά από έρευνες που είχαν γίνει από το Βατικανό διαπιστώθηκε ότι όντως το συγκεκριμένο κέντημα μεταφέρθηκε από τον ίδιο τον Leonardo Da Vinci. Έτσι ο θρύλος μετατράπηκε σε αληθινή ιστορία η οποία επισφραγίστηκε σε ειδική τελετή στον συγκεκριμένο Καθεδρικό Ναό στην παρουσία του Προέδρου της Ιταλίας, του Καρδινάλιου και του Δημοτικού Συμβουλίου των Λευκάρων το 1986.

Αργυροχοΐα

Η αργυροχοΐα στα Λεύκαρα, με βάση χρονολόγηση συλλογής ασημικών που προέρχονταν από τα Λεύκαρα, είναι πιθανόν να εμφανίστηκε στις αρχές του 18ου αιώνα. Ενισχυτικό στην πιο πάνω θέση είναι οι καταχωρήσεις που υπάρχουν, στις οποίες αναφέρεται μεταξύ άλλων η κατασκευή κανδηλίου ασημένιου στα μέσα του 18ου αιώνα (1742). Επίσης ο Ρώσος μοναχός Βασίλειος Μπάρσκυ που επισκέφθηκε την Κύπρο και τα Λεύκαρα το 1734 μας δίνει την πληροφορία ότι ο Τίμιος Σταυρός της εκκλησίας των Λευκάρων είναι κεκαλυμμένος δι΄αργύρου. Είναι πιθανό η επικάλυψη του Σταυρού να έγινε στα Λεύκαρα.

Αρχιτεκτονική

Το κέντρο των Λευκάρων αποτελείται από στενά σοκάκια όπου μπορεί κανείς να περπατήσει και να θαυμάσει την χαρακτηριστική αρχιτεκτονική των κτηρίων. Κύρια στοιχεία της, το μπλε χρώμα στους τοίχους σε συνδυασμό με την πέτρα και το ξύλο. Την ίδια ώρα, τα αρώματα και οι γεύσεις από τα παραδοσιακά λουκούμια, δίνουν μια ιδιαίτερη αίσθηση και καθιστούν την εμπειρία ακόμα πιο όμορφη.

Όπως μας αναφέρει ο κ. Μιλτιάδους, η αρχιτεκτονική των Λευκάρων είναι φημισμένη σε ολόκληρο τον κόσμο και μάλιστα επισκέπτονται κατά καιρούς το χωριό σχολές αρχιτεκτονικής για να μελετήσουν τα κτίρια από κοντά.

Πέραν των πιο πάνω ας δούμε τι άλλα αξιοθέατα μπορεί να δει ο επισκέπτης των Λευκάρων, τα οποία θα εμπλουτίσουν την εμπειρία του στο χωριό, όπως αυτά αναγράφονται στην επίσημη ιστοσελίδα του Δήμου.

Μουσείο Λευκάρων

Το Τοπικό Εθνολογικό Μουσείο Παραδοσιακής Κεντητικής και Αργυροχοϊας Λευκάρων στεγάζεται στην οικία Πάτσαλου, η οποία πήρε το όνομά της από τον τελευταίο της ιδιοκτήτη. Η οικία Πάτσαλου αγοράστηκε από το Τμήμα Αρχαιοτήτων και, μετά την αποκατάστασή της, άνοιξε τις πόρτες της στο κοινό τον Αύγουστο του 1988.

Η οικία χρονολογείται από το 19ο αιώνα, ενώ έγιναν διάφορες προσθήκες κατά τον 20ο. Η επίπλωσή των δωματίων δημιουργεί την ατμόσφαιρα ενός τυπικού αρχοντικού των Λευκάρων. Στα δωμάτια του ορόφου εκτίθενται παραδοσιακές στολές, είδη αργυροχοΐας και μια ενδιαφέρουσα συλλογή από λευκαρίτικα κεντήματα, για τα οποία ήταν φημισμένο το χωριό σε όλο τον κόσμο.

Η διαρρύθμιση του χώρου στο ισόγειο, που περιλαμβάνει μια παραδοσιακού τύπου τραπεζαρία και την αποθήκη όπου διατηρούνται μεγάλα πιθάρια και αγροτικά εργαλεία, δίνει μία ζωντανή εικόνα της παραδοσιακής αγροτικής ζωής στο χωριό.

Η Εκκλησία του Τιμίου Σταυρού

Η μεγαλόπρεπη Εκκλησία των Λευκάρων είναι αφιερωμένη στον Τίμιο Σταυρό και ανάγεται στον 14ον αιώνα.

Συγκεκριμένα από τοιχογραφίες που σώζονται πίσω από το τέμπλο του ναού, ο βυζαντινολόγος Αθανάσιος Παπαγεωργίου χρονολογεί το ανατολικό τμήμα της Εκκλησίας στο 14ον αιώνα. Η χρονολογία αυτή επιβεβαιώνεται και από την έμμετρη επιγραφή του Ολβιανού που υπάρχει στο κάτω μέρος του ασημένιου Σταυρού των Λευκάρων. Υπάρχει γραπτή μαρτυρία ότι ο Ολβιανός ήταν επίσκοπος Λευκάρων στα 1307, τον καιρό της Φραγκοκρατίας.

Το 1740 ο ναός ανακαινίσθηκε και είναι τότε που φιλοτεχνήθηκε και το ξυλόγλυπτο εικονοστάσι από τον Ρόδιο γλύπτη Χατζηκυριάκο που μετακλήθηκε για τούτο από τον επίτροπο Λουρέντζο.

Μια επιγραφή που βρίσκεται στη βάση της εικόνας της Αποκαθήλωσης του Χριστού μαρτυρεί ότι το έτος 1761 έγινε η επιχρύσωση του τέμπλου και στην τελετή για το γεγονός αυτό παρευρέθη και ο τότε επίσκοπος Κιτίου Μακάριος.

Το έτος 1857 οικοδομήθηκε και το μεγαλόπρεπο καμπαναριό της Εκκλησίας οι καμπάνες του οποίου δωρήθηκαν από ευσεβείς Λευκαρίτες του εξωτερικού.

Σημαντικά έργα στην Εκκλησία έγιναν το έτος 1867 οπότε αυτή επεκτάθηκε για να χωρεί περισσότερο εκκλησίασμα. Το 1909 χρειάστηκε γενική επισκευή του Ναού και τότε ανεγέρθησαν και τα προπύλαια, όπως είναι σήμερα. Έγινε επίσης η θύρα του νότου.

Το 1953 έγινε η εικονογράφηση του θόλου.

Ο Ναός στο ανατολικό του τμήμα έχει ρυθμό σταυροειδή με τρούλλο, ενώ το νεότερό του τμήμα είναι Κυπριακού ρυθμού του 19ου αιώνα. Εσωτερικά έχει έξη κίονες ανά τρείς σε δυο σειρές.

Ο ασημένιος σταυρός

Στο εικονοστάσι υπάρχει μια αθέατη εσοχή. Είναι η κρύπτη όπου φυλάγεται ο μεγάλος ξύλινος Σταυρός, στον οποίο είναι αφιερωμένος ο ναός. Στο κέντρο του Σταυρού υπάρχει, κατά την παράδοση τεμάχιο από τον Σταυρό του Κυρίου. Ολόκληρος ο Σταυρός είναι καλυμμένος από λεπτά φύλλα ασημιού. Ο Σταυρός στη μπροστινή κύρια όψη του φέρει 14 ανάγλυφες παραστάσεις από τη ζωή του Κυρίου, αγγέλους και τους ισαπόστολους Κωνσταντίνο και Ελένη.

Στο κέντρο δεσπόζει η παράσταση της Σταύρωσης, η οποία καλύπτεται από δυο θυρίδες στις οποίες παριστάνονται η Θεοτόκος και ο Ιωάννης. Η παράσταση αυτή περιστοιχίζεται από τέσσερις αγγέλους. Στο οριζόντιο τμήμα του Σταυρού απεικονίζονται κατά σειρά ο Μέγας Κωνσταντίνος, η ¨προδοσία¨, ο ¨Γολγοθάς¨ και η Αγία Ελένη.

Στο κάθετο τμήμα του Σταυρού από πάνω προς τα κάτω απεικονίζονται διαδοχικά ο ¨Θρόνος της Ετοιμασίας¨ και η ¨Ανάσταση του Χριστού¨ οι παραστάσεις της ¨Αποκαθήλωσης¨ και του ¨Ενταφιασμού¨. Στο κατώτερο άκρο είναι η εικόνα του Ολβιανού με τη σχετική έμμετρη επιγραφή.

Κέντρο χειροτεχνίας Λευκάρων

Το Κέντρο Χειροτεχνίας Λευκάρων δημιουργήθηκε με στόχο τη διατήρηση, την ανάπτυξη και τη συνέχιση της λευκαρίτικης παράδοσης στο κέντημα και την αργυροχοΐα. Προς τούτο εκπαιδεύονται νέοι και νέες και ενθαρρύνεται η νέα γενιά στην ενασχόληση με τις τέχνες αυτές.

Δραστηριότητες του Κέντρου είναι η προσφορά τεχνικής βοήθειας, καθοδήγησης, συνεργασίας με τους βιοτέχνες, επιμόρφωσης όσων ασχολούνται με την παράδοση και συμμετοχή σε εκθέσεις και άλλες πολιτιστικές εκδηλώσεις, τόσο στην Κύπρο, όσο και στο εξωτερικό.
Συμβάλλει ακόμα στην ανάδειξη, προβολή και δημοσιότητα των πολιτιστικών προϊόντων των Λευκάρων.